Jak umarł Józef Wissarionowicz Dżugaszwili?

Kiedy państwowe radio podało informację, że człowiek mający na rękach krew dziesiątek milionów ludzi zmarł w sposób naturalny, światowa opinia publiczna nie uznała tej wiadomości za prawdziwą. Dlaczego spotkano się z taką reakcją? Co tak naprawdę stało się w ostatnich dniach przed śmiercią Józefa Stalina i jakie były jej okoliczności? Kto najbardziej skorzystał w Związku Radzieckim na odejściu tyrana?

Stalin w 1945 r., źródło: domena publiczna.

Stalin w 1945 r., źródło: domena publiczna.

Według oficjalnej wersji wydarzeń dyktator zmarł w wyniku wylewu krwi do mózgu. Jeśli to prawda to jego śmierć kontrastuje ze sposobem w jaki prowadził swoje życie, w którym na porządku dziennym były okropne tortury oraz skazywanie na śmierć milionów ludzi. Za życia satrapy w kręgu podejrzeń znajdowali się nawet jego najwięksi zwolennicy. Wynikało to z panicznej obawy ataku ze strony opozycji. Obsesja przybrała niebotycznych rozmiarów na początku 1953 r. kiedy to odkryto tzw. spisek białych kitli, którego celem miało być pozbycie się generalicji radzieckiej armii w drodze zastosowania „niewłaściwego leczenia”. Aresztowano dziewięciu lekarzy, w tym sześciu Żydów.

Pierwszym przejawem buntu wobec dyktatora był XIX Zjazd KPZR, który odbył się w październiku 1952 r. Powodem były obawy, że Stalin zamierza dokonać czystek wśród swoich współpracowników zastępując ich nowymi i całkowicie podporządkowanymi ludźmi. Wnikliwymi obserwatorami posunięć satrapy byli: Ławrientij Beria, szef służby bezpieczeństwa, Nikołaj Bułganin, minister obrony, Gieorgij Malenkow, wicepremier oraz Nikita Chruszczow, sekretarz moskiewskiego komitetu obwodowego partii. Pogłoski o chorobie przywódcy krążyły wśród radzieckich elit już od grudnia. Wcześniej jego córka Swietłana zauważyła oznaki postępującej miażdżycy. Wszystko na to wskazuje, że 2 marca 1953 r. Stalin doznał wylewu krwi do mózgu. Dzień wcześniej zorganizował w swojej daczy w Kuncewie suto zakrapianą kolację. Po niej przez 24 godziny nikt nie miał z nim kontaktu. Zaniepokojeni członkowie straży dyktatora razem z Malenkowem, Chruszczowem, Bułganinem i Berią weszli do jego pokoju, gdzie zastali go leżącego na dywanie z twarzą do podłogi. Wezwano lekarzy, którzy nadzorowali leczenie Stalina. 4 marca satrapa ocknął się. Ten stan nie potrwał zbyt długo. Wkrótce doznał ataku duszności i skonał. Dopiero tego dnia ukazały się pierwsze oficjalne informacje na temat stanu zdrowia dyktatora. Natomiast dwa dni później poinformowano wszystkich, że dzień wcześniej Stalin odszedł z tego świata.

Według innej wersji wydarzeń po XIX Zjeździe w 1952 r. najstarsi współpracownicy Stalina, m.in. Kaganowicz, Mołotow, Mikojan i Woroszyłow, zawiązali spisek przeciwko swojemu przywódcy z powodu postępującej manii prześladowczej satrapy. W związku z tym zwołali (według innej wersji spotkanie zostało zorganizowane przez samego Stalina) 28 lutego 1953 r. posiedzenie. W jego trakcie Kaganowicz bądź Woroszyłow wystąpił przeciwko wodzowi ostentacyjne rzucając swoją legitymacją partyjną informując tym samym o swoim wystąpieniu z partii. Takie zachowanie rozwścieczyło Stalina. W tym samym momencie dyktator się osunął, a jego twarz posiniała. Upadł na podłogę i po chwili umarł z powodu wylewu krwi do mózgu. Nikt z obecnych nie wezwał lekarza na pomoc (według innej wersji posłano po lekarzy, którzy przybyli na miejsce dwadzieścia minut za późno).

Umarł król, niech żyje król – w ten sposób można byłoby podsumować walkę o schedę po Stalinie. W czerwcu Beria został aresztowany, uznany za zdrajcę i skazany na śmierć przez rozstrzelanie. Na czele rządu stanął Malenkow, który stracił przywództwo w partii we wrześniu na rzecz Chruszczowa. W 1955 r. na czele rządu stanął Bułganin. Rok później nowym przywódcą Związku Radzieckiego został Nikita Chruszczow, który wygłosił podczas XX Zjazdu KPZR swoje słynne „tajne przemówienie”, które zapowiadało odrzucenie przemocy jako narzędzia prowadzenia wewnętrznej polityki. Jego nowa polityka została uznana w świecie za „doktrynę pokojowego współistnienia”.

Źródła:
A. Decaux, Sekrety archiwów XX wieku, Warszawa 2013.
Historia powszechna. Tom 19 – Od II wojny światowej do wojny o niepodległość Wietnamu, Kraków 2008.
J. Besala, D. Lis, A. Krawiec, Wielkie zagadki historii, Poznań 2009.
N. Cawthorne, 100 tyranów, despotów i dyktatorów, Warszawa 2007.
Wielkie zagadki przeszłości pod red. E. Wierzbickiej, Warszawa 1996.

Może zainteresują Cię też inne artykuły:

Recenzja książki „Biblioteka szaleńca”

Książki w dzisiejszej postaci wywodzą się od kodeksu, czyli kartek połączonych grzbietem, które wraz z upowszechnieniem pergaminu zastąpiły poprzednią formę,…
CZYTAJ DALEJ

Recenzja książki „Anegdoty z czterech stron świata”

W trakcie rozmów z innymi osobami często przytaczamy anegdoty z naszego życia. Jak wyglądałaby książka składająca się z śmiesznych opowiastek,…
CZYTAJ DALEJ

Recenzja książki „Auschwitz bez cenzury i bez legend”

Życie uczy, że warto znać wersje wydarzeń danych okoliczności z wielu perspektyw. Tak samo jest w przypadku historii. Jerzy Ptakowski,…
CZYTAJ DALEJ