Pogromca Enigmy

Uważany jest za matematycznego guru i ojca komputerów, lecz największą popularność przysporzyło mu złamanie Enigmy. Tymczasem na jego życie wielki cień położyła krzywda wyrządzona przez brytyjski system sprawiedliwości.

Alan Turing w wieku 16 lat, źródło: domena publiczna.

Alan Turing przyszedł na świat 23 czerwca 1912 r. w rodzinie brytyjskiego urzędnika. W 1926 r. zainicjował naukę w prywatnej szkole z internatem w Sherborne. Wiele wskazuje na to, że to właśnie tam odkrył swoją naturę homoseksualną. Od początku wykazywał duże zdolności z zakresu nauk ścisłych. Interesował się również możliwościami matematycznego opisu struktury biologicznej. W trakcie studiów w King’s College w Cambridge jego uwagę przykuło pojęcie Entscheidungsproblem, które polegało na rozpoznaniu danego problemu i udzielnie odpowiedzi „tak” lub „nie”. Była to inspiracja dla Turinga do przygotowania modelu myślącej maszyny. W 1936 r. przeniósł się na Uniwersytet Princeton, który w tamtym czasie był uważany za światowe centrum matematyki. Turing był bardzo barwną postacią. W obawie przed czerwcowym nasileniem kataru siennego jeździł w masce gazowej, która miała chronić go przed pyłkami. Na co dzień nie nosił krawata, co było w latach 40. wielkim nietaktem. Nie przywiązywał większej wagi do sposobu ubioru – jego codziennym strojem była kurtka z ćwiekami i dżinsy. Również w kwestii higieny wykazywał dużą obojętność.

Mimo, że nie należał do osób interesujących się polityką to instynktownie musiał przewidywać nadchodzące zagrożenie dla swojej ojczyzny. Dlatego postanowił studiować również kryptografię. Idea stworzenia maszyny szyfrującej powstała w 1919 r., a jej twórcą był holenderski inżynier Hugo Koch, który utworzył pierwszy projekt tego typu urządzenia. Po czasie zrezygnował z dalszego rozwoju idei i sprzedał patent niemieckiemu inżynierowi Arturowi Scherbiusowi. Wytwarzana przez jego firmę maszyna o nazwie Enigma (gr. zagadka) była przeznaczona na użytek cywilny. Jednakże spotkała się z wielkim zainteresowaniem ze strony niemieckiego wywiadu, który przekształcił ją na swoje potrzeby. Zaangażowanie na tym polu nie uszło uwadze Sztabowi Głównemu Wojska Polskiego, który w szczególności po dojściu do władzy przez nazistów zaczął dostrzegać zagrożenie ze strony Niemiec. W związku z tym powołano zespół kryptologów, w którym szczególną rolę odegrało trzech matematyków: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. To właśnie oni złamali mechanizm Enigmy i jego pierwsze szyfry. Tuż przed wybuchem II wojny światowej polscy naukowcy przekazali swoje doświadczenia dotyczące Enigmy wywiadowi brytyjskiemu. Jednakże Niemcy zdążyli w tym czasie rozwinąć mechanizm maszyny, co wymagało dalszych prac przez brytyjskich kryptologów. W 1939 r. Alan Turing przyjął posadę w Rządowej Szkole Kodów i Szyfrów w Bletchley Park, w której rozpracowywano niemieckie wiadomości wojskowe. Zespół Turinga skupił swoją uwagę na Enigmie, którego mechanizm szyfrujący uważano za niemożliwy do złamania. Tymczasem Turing wierzył, że wraz ze swoimi ludźmi jest w stanie tego dokonać. W związku z wielkimi stratami konwojów morskich z USA do Europy przyznano ośrodkowi w Bletchley dodatkowe środki na budowanie tzw. bomb kryptologicznych, czyli maszyn łamiących kod Enigmy. W 1942 r. Turing zbudował maszynę liczącą Christopher, która łamała szyfry Enigmy. W ten sposób rosły szanse aliantów na zwycięstwo w wojnie. Rok później posiadali już 49 bomb kryptologicznych, które rozszyfrowywały 84 tys. tajnych niemieckich wiadomości miesięcznie. Pozwoliło to uratować Wielką Brytanię przed głodem i ułatwiło desant aliantów na normandzkich plażach w 1944 r. Warto wspomnieć, że przez wiele lat przypisywano Alanowi Turingowi i jego zespołowi całą zasługę rozszyfrowania Enigmy. Tymczasem sam Turing przyznał, że Polacy wnieśli kluczowy wkład w rozszyfrowanie niemieckiej maszyny. Jednakże dopiero po blisko 70 latach przeprowadzono weryfikację zasług przy złamaniu Enigmy i oddano hołd polskim naukowcom na łamach brytyjskich i amerykańskich czasopism.

Muzealna replika bomby Turinga, źródło: na licencji CC BY-SA 3.0.

Oprócz dobitnych zasług na polu kryptologii Turing prowadził również pracę nad sztuczną inteligencją naśladującą pracę ludzkiego mózgu. W swojej książce „Liczby obliczalne” po raz pierwszy użył pojęcia algorytmu jako uporządkowanego sposobu przetwarzania danych w celu osiągnięcia końcowego rezultatu. Opisał również maszynę zdolną do wykonywania zaprogramowanych operacji. Urządzenia te zostały nazwane maszynami Turinga. W dzisiejszych czasach moglibyśmy nazwać je pierwszymi komputerami. Tuż po wojnie Turing zaangażował się w projektowanie pierwszych komputerów nazywanych ACE. W tym czasie stworzył słynny test Turinga, w trakcie którego sędzia miał do rozpoznania sprawę, w której stronami były maszyna i człowiek. Sędzia nie wiedział z kim w danym momencie rozmawia. Jeśli nie potrafił stwierdzić z kim rozmawia to maszyna przechodziła test.

Na początku lat 50. homoseksualizm w Wielkiej Brytanii był nielegalny. W 1952 r. na światło dzienne wyszedł romans Turinga z 19-letnim bezrobotnym Arnoldem Murrayem. Sąd oskarżył go o naruszenie moralności publicznej i dał możliwość wyboru rodzaju kary: więzienie lub wyrok w zawieszeniu połączony z chemiczną kastracją. Wybrał drugą opcję i przez rok wstrzykiwano mu syntetyczny estrogen, co groziło impotencją i powodowało ginekomastię, czyli przerost sutków. Alan Turing zmarł 7 czerwca 1954 r. Na podstawie sekcji zwłok stwierdzono, że bezpośrednią przyczyną śmierci było uduszenie, natomiast w jego ciele wykryto cyjanek. 10 września 2009 r. premier Wielkiej Brytanii Gordon Brown pośmiertnie przeprosił kryptologa za doznane krzywdy. Natomiast 2016 r. rząd brytyjski ogłosił tzw. Turing’s Law, dotyczące pośmiertnego ułaskawienia tysięcy homoseksualnych mężczyzn.

Źródła:
K. Jasiński, Geniusz, który złamał Enigmę, Rzecz o Historii z 12.10.2018 r.
I. Stewart, To on złamał kod Enigmy, Uważam Rze Historia nr 3 (84) marzec 2019.

Może zainteresują Cię też inne artykuły:

Recenzja książki „Dziennik kata”

Jak wyglądały kulisy pracy kata w XX w.? Jak zachowywali się skazańcy w ostatnich godzinach swojego życia oraz co myśleli…
CZYTAJ DALEJ

Recenzja książki „Gladiatorzy. Krew i igrzyska”

Nasze wyobrażenie na temat gladiatorów zostało w głównej mierze ukształtowane przez obrazy z filmu z Russellem Crowe w roli głównej…
CZYTAJ DALEJ

Wymazany z kart historii

Kto w latach 1034-1038 panował w kraju nad Wisłą? Czy był nim Bolesław Zapomniany, rzekomy syn Mieszka II, o którym…
CZYTAJ DALEJ