Od porażki do zwycięstwa

Dawny sposób walki spowodował, że Polska nie mogła zaliczyć do udanych pierwszego starcia w 1454 r. w wojnie z Krzyżakami. Ta klęska doprowadziła do gruntownego przebudowania armii, które z czasem zaowocowało sukcesami na polach bitew.

Bitwa pod Chojnicami (1454 r.), źródło: na licencji CC BY-SA 4.0.

W połowie XV w. pruska szlachta i mieszczaństwo miały serdecznie dość zwierzchnictwa Krzyżaków. Spustoszenie kraju przez ciągłe wojny z Polską oraz nakładanie nowych podatków spowodowały, że krzyżaccy poddani z zazdrością spoglądali na żyjących w dostatku polskich kupców i rycerzy. To wszystko doprowadziło do powstania w 1440 r. Związku Pruskiego, którego głównym celem była ochrona mieszkańców przed pruskim uciskiem. Konflikt pomiędzy mistrzem zakonu Ludwigiem von Erlichshausenem a związkiem doprowadził do wybuchu zbrojnego powstania. Na początku 1454 r. opozycjoniści opanowali cały kraj z wyjątkiem trzech zamków, w tym stołecznego Malborka. Wysłali list do polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o objęcie pruskiego tronu, na co ten wyraził zgodę, wydając jednocześnie akt inkorporacji ziem krzyżackich do Polski. Wbrew pozorom w zaistniałej sytuacji szanse Krzyżaków na wyjście z opresji nie były wcale takie małe. Dysponowali sporą ilością pieniędzy, za które mogli zwerbować najemników. W ten oto sposób wzmocnili się niemieckim zaciągiem, który w sile kilkunastu tys. wojowników dotarł do zamku w Chojnicach. W okolicach twierdzy w niedługim czasie zjawiły się również polskie oddziały pod dowództwem Kazimierza Jagiellończyka w ilości ok. 20 tys. rycerzy. W większości była to konnica pochodząca z pospolitego ruszenia. 18 września doszło do starcia pod zamkiem chojnickim. W związku z tym, że polskie oddziały były bardziej wypoczęte, jako pierwsze przystąpiły do ataku. Krzyżacki dowódca Bernard Szumborski wykazał się większą powściągliwością ustawiając tabor obronny z wozów oczekując na wrogie natarcie. Początkowo Polacy przeważali na polu bitwy. Jednakże w trakcie natarcia na tabor zostali zasypani gradem strzał. Co więcej, z zamku wyruszyła krzyżacka konnica, która zaatakowała polskie obozowisko. Doprowadziło to do ucieczki żołnierzy Kazimierza Jagiellończyka, który sam na bitewnym polu musiał ratować swoją skórę. Reszta polskich oddziałów wpadła w panikę, co poskutkowało wielkimi stratami. Ostatecznie życie straciło ponad trzy tys. Polaków. Po tej wiktorii pruskie miasta z powrotem zaczęły przechodzić na krzyżacką stronę.

Król Polski KAzimierz IV Jagiellończyk, źródło: domena publiczna.

Polaków przed całkowitą klęską uratował brak pieniędzy zakonu, które w całości zostały przeznaczone na najemników. Zaległości w zapłacie żołdu doprowadziły do wybuchu buntu w szeregach przyjezdnych wojowników, którzy zaczęli głośno domagać się swojego. Doszło do takiego absurdu, że Krzyżacy w celu spłacenia długu zaczęli oddawać im w zastaw swoje zamki. Wykorzystali ten fakt Polacy, którzy w 1457 r. wykupili od nich za kwotę 178 tys. dukatów węgierskich twierdzę Malbork i dwa mniejsze miasta. W ten sposób zmusili Krzyżaków do przeniesienia swojej stolicy do Królewca. Gdyby polski skarbiec był bardziej zasobny to można byłoby tą drogą odkupić wszystkie zamki od najemników. Jednakże ze względu na ograniczoną ilość środków musiano znaleźć inny sposób na pokonanie wroga. Klęska pod Chojnicami unaoczniła polskiemu władcy, że nadszedł najwyższy czas na zmiany w strukturach wojskowych. Aby pokryć koszty związane z reformą wprowadzono nowe podatki wojenne. Z tego źródła udało się stworzyć w 1462 r. konne i piesze roty zaciężne zgodne nowymi wzorcami pod wodzą Piotra Dunina z Prawkowic.

We wrześniu 1462 r. Dunin skierował swoje oddziały na należący do Krzyżaków Lębork. W okolicach jeziora Rogoźnica otrzymał informację, że wrogie oddziały pod dowództwem Fritza von Ravenecka obozują w pobliżu Świecina. 17 września obydwie strony ustawiły swoje wojska do bitwy. Początkowo Polacy byli górą, jednakże z czasem krzyżackie oddziały otrzymały wsparcie i zaczęły odpierać polską nawałnicę. Ze względu na niesamowite zmęczenie oraz wysoką temperaturę obydwie strony zgodziły się na zawarcie krótkiego rozejmu w celu zregenerowania sił. Po przerwie Raveneck postanowił błyskawicznym atakiem przechylić szalę zwycięstwa na swoją stronę. Jednakże Dunin był przygotowany na taki manewr. W trakcie natarcia lewe skrzydło polskiej armii odsłoniło ukrytą w trzcinie piechotę, która zasypała adwersarza gradem strzał i bełtów. W efekcie wielu krzyżackich jeźdźców pożegnało się z tym światem, natomiast reszta będących przy życiu jak najszybciej chciała znaleźć się w swoim obozie. Nie był to jednak koniec bitwy. W obozie Krzyżaków pozostała piechota pod dowództwem Nostitza. Ostatecznie nie była w stanie sprostać polskiej jeździe. W całej bitwie po krzyżackiej stronie życie straciło ok. tysiąca ludzi, natomiast wśród Polaków było 250 zabitych i ciężko rannych.

Tabor warowny (ok. 1480 r.), źródło: domena publiczna.

Ta niewielka, lecz bardzo zacięta batalia pod Świecinem stała się przełomowym wydarzeniem w wojnie trzynastoletniej. Od tego momentu Polacy przejęli inicjatywę i odnotowywali same sukcesy. We wrześniu 1466 r. w rękach zaciężnych wojsk Kazimierza Jagiellończyka znalazło się całe Pomorze Gdańskie, Warmia i Powiśle. Wisienką na torcie okazało się zdobycie Chojnic, gdzie kilkanaście lat wcześniej Polacy doznali upokarzającej porażki. Wojna trzynastoletnia zakończyła się zawarciem pokoju w Toruniu, na mocy którego do Polski przyłączono Pomorze Gdańskie, Warmię, Elbląg i Malbork. Był to ogromny sukces Kazimierza Jagiellończyka. Dostęp do morza i port w Gdańsku zagwarantowały Jagiellonom nieograniczony eksport zboża na Zachód. Handel tym towarem stał się główną przyczyną boomu gospodarczego naszego kraju w okresie Odrodzenia.

 

Źródła:
Polskie triumfy. 50 chwalebnych bitew z naszej historii, Kraków 2018.
Historia Polski. Tom 1 – Polska do 1586, Kraków 2007.
T. Jurek, E. Kizik, Historia Polski do 1572, Warszawa 2013.
S. Szczur, Historia Polski Średniowiecze, Kraków 2008.

Może zainteresują Cię też inne artykuły:

Recenzja książki „Piast mściciel”

W czasach, gdy na każdym kroku triumfuje saga „Pieśni lodu i ognia” George’a R. R. Martina, autorom powieści historycznych trudno…
CZYTAJ DALEJ

Bitwa decydująca o losach świata

Po przegranej w bitwie pod Sedanem Francja straciła status cesarstwa stając się republiką, a Napoleon III trafił do niewoli. Po…
CZYTAJ DALEJ

Recenzja książki „Wojny Bizancjum”

Historia cesarstwa bizantyńskiego to skarbnica wiedzy na temat każdego aspektu z życia codziennego średniowiecza. Jednemu z nich – wojnom -…
CZYTAJ DALEJ