Walka o supremację w średniowiecznej Anglii

Początkowo stosunki między najwyższymi przedstawicielami władzy świeckiej i duchownej średniowiecznej Anglii układały się bardzo dobrze. Jednakże z czasem zaczęły się psuć. Dlatego jeden z nich musiał zginąć.

Zabójstwo Thomasa Becketa, źródło: domena publiczna.

Po 1000 r. w chrześcijańskiej Europie wybuchało wiele sporów pomiędzy władzą świecką i religijną. Najbardziej znanym z nich był zatarg cesarza Henryka IV z papieżem Grzegorzem VII. Każda ze stron konfliktu inaczej postrzegała wizję władzy centralnej, w szczególności sposób wyboru papieży, desygnowania biskupów czy tworzenia prawa. Kłótnia skończyła się fatalnie dla niemieckiego władcy, który w 1077 r. musiał udać się na pokutną pielgrzymkę do Canossy. Ostatecznie zatarg zakończył się podpisaniem konkordatu w Wormacji, który doprowadził do degradacji władzy cesarskiej i wywyższenia władzy papieskiej na Starym Kontynencie. W Polsce również dochodziło do scysji pomiędzy władzą świecką i kościelną. Najlepszym tego przykładem jest męczeńska śmierć biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa, który został zabity 11 kwietnia 1079 r. przez króla Bolesława Śmiałego. Te wydarzenie zapoczątkowało konflikt rodzimej dynastii z władzą kościelną. Warto jednak wiedzieć, że biskup krakowski nie był bez winy, ponieważ spiskował przeciwko królowi wraz z możnowładcami. Mimo to zabójstwo kapłana wyraźnie zaszkodziło Piastom i doprowadziło do sytuacji, w której Kościół stał się w dużej mierze instytucją niezależną od władzy świeckiej. Bardzo podobny konflikt miał miejsce w średniowiecznej Anglii, który doprowadził do politycznego kryzysu.

Tomasz Becket przyszedł na świat ok. 1120 r. w Londynie. Na studia wybrał się do Paryża i Bolonii, gdzie studiował prawo. Po powrocie do Londynu w 1154 r. zatrudnił się w diecezji Canterbury, gdzie objął nad nim pieczę arcybiskup Teobald. Jako że dobrze wywiązywał się z powierzonych mu obowiązków został mianowany archidiakonem, czyli zarządcą diecezji Canterbury. Podczas pierwszego spotkania pomiędzy Becketem a królem Henrykiem II od razu połączyła ich nić porozumienia. Od tego momentu towarzyszył monarsze podczas oficjalnych ceremonii i polowań. Po kilku miesiącach od ich pierwszego spotkania angielski władca mianował Becketa swoim kanclerzem. Wynikało to z faktu, że władca chciał wprowadzić szereg reform po szkodliwym dla kraju okresie rządów jego poprzednika, Stefana z Blois. W planach miał wprowadzenie nowych podatków i bicie nowej monety. Po objęciu nowego stanowiska Tomasz zabrał się ochoczo do pracy. W ten sposób stał się najbardziej zaufanym człowiekiem króla, otrzymując jednocześnie spor zakres władzę, w tym m.in. pełnomocnictwo w sprawach rachunków monarchy, jak również możliwość desygnowania biskupów w poszczególnych diecezjach. Zaufanie ze strony Henryka II było tak wielkie, że gdy monarcha wyjeżdżał do swoich włości we Francji to pozostawiał Becketowi pełnie władzy w Anglii.

Zamordowanie i pochówek Tomasza Becketa ukazane na francuskiej szkatule z XII w., źródło: domena publiczna.

W połowie kwietnia 1161 r. zmarł arcybiskup Teobald. Henryk II chciał jak najlepiej wykorzystać tą sytuację w celu podporządkowania sobie angielskiego duchowieństwa. W tym celu mianował swojego kanclerza arcybiskupem Canterbury. Tymczasem wbrew dalekosiężnym planom monarchy Becket przeszedł duchową przemianę. Od tego momentu nosił strój prostego mnicha, pod którym znajdowała się włosiennica. Kazał się biczować i jadał proste potrawy, które popijał jedynie wodą. Według kronik, jego zachowanie było formą pokuty za grzeszną przeszłość. Oczywiście, Henryk II nie był zbytnio zadowolony z takiej postawy i nakazał arcybiskupowi i wszystkim biskupom złożyć przysięgę lenną. Becket zgodził się na to, lecz pod warunkiem, że „zachowany będzie nasz (kościelny) porządek”. To przechyliło szalę goryczy. Władca rozpoczął powolną konfiskatę jego dóbr. Dążył również do ograniczenia autonomiczności duchowieństwa. W styczniu 1164 r. w Clarendon spisano tzw. konstytucje klarendońskie, które wprowadzały w życie m.in. świeckie sądy dla duchownych. W przypadku nie podpisania konstytucji przez duchownych król groził im „wycięciem w pień wszystkich duchownych”. Jako pierwszy sprzeciw wyraził arcybiskup Canterbury, a do sporu swoje trzy grosze dorzucił papież Aleksander III, który poparł stanowisko Becketa. Doprowadziło to do wybuchu gniewu Henryka II, co zmusiło arcybiskupa do ucieczki z Anglii do Francji, gdzie pięć lat spędził na wygnaniu.

W lipcu 1170 r. w efekcie mediacji papieża angielski monarcha wyraził zgodę na powrót Becketa do Anglii. Arcybiskup był witany przez lud jak bohater. Natomiast biskupi, baronowie i królewscy urzędnicy zgotowali mu chłodne przyjęcie. Mimo ułaskawienia ze strony Henryka II Becket krytykował z ambony angielskiego władcę. Doszło nawet do tego, że ekskomunikował monarchę i wszystkich biskupów, którzy w trakcie jego nieobecności poparli Henryka II. Doprowadziło to do zebrania biskupów i baronów na dworze króla w Normandii. W przypływie gniewu król wykrzyczał znamienne słowa: „Czy nikt nie uwolni mnie od tego kłopotliwego kapłana?”. W ten sposób wydał wyrok śmierci na Becketa. Czterej baronowie, Reginald Fitzurse, William de Tracy, Hugh de Morville i Richard le Breton, w tajemnicy dopłynęli do Anglii. Wkroczyli do komnat arcybiskupiego pałacu w Canterbury. Zażądali cofnięcia ekskomuniki przez Becketa, na co ten nie wyraził zgody. W związku z tym dopadli go w katedrze, gdzie śmiertelny cios zadał mu subdiakon Hugh Mauclerc. Tomasz Becket miał zdążyć jeszcze powiedzieć: „W imię Jezusa i w obronie Kościoła oddaję życie”.

Źródła:
Historia powszechna. Tom 8 – Od imperium Karola Wielkiego do kryzysu XIV wieku, Kraków 2007.
P. Jaworski, Królowe i królowie Wielkiej Brytanii, Gdynia 2018.
K. Jasiński, Henryk II kontra Tomasz Becket, Rzecz o Historii z 19.04.2019 r.
Rozkwit średniowiecza pod red. D. Powera, Warszawa 2011.

Może zainteresują Cię też inne artykuły:

Recenzja książki „Od Auschwitz do Ameryki. Niezwykła historia polskiego pływaka”

Okres II wojny światowej sprawił, że życie tego utalentowanego polskiego sportowa było pasem tragicznych i szczęśliwych wydarzeń, które razem stworzyły…
CZYTAJ DALEJ

Recenzja książki „Nekrosytuacje. Perełki z życia grabarza”

Śmierć jest nierozerwalnym elementem naszego życia. Z tym niezbyt przyjemnym zagadnieniem związana jest działalność zakładów pogrzebowych. Autor książki, który pracował…
CZYTAJ DALEJ

Najazd azjatyckiej hordy na Europę

Najazdy Mongołów, które miały miejsce w XIII w., przyniosły odczuwalne straty ludnościowe i ekonomiczne w Polsce, w szczególności pierwszy z…
CZYTAJ DALEJ