Bitwa decydująca o losach świata

Po przegranej w bitwie pod Sedanem Francja straciła status cesarstwa stając się republiką, a Napoleon III trafił do niewoli. Po kilku miesiącach w Wersalu ogłoszono powstanie Cesarstwa Niemieckiego.

Cesarz Napoleon III, źródło: domena publiczna.

W 1870 r. cesarz Napoleon III sprawował rządy we Francji już 18 lat. Po trudnych początkach pod znakiem dyktatury nastąpił okres liberalizacji, który sprzyjał rozwojowi kraju będącego silnym finansowo graczem na europejskiej arenie. Zainwestowano w przemysł i transport, a marynarka wojenna stała się drugą potęgą morską po brytyjskiej. Tymczasem w polityce nie wiodło się im już tak dobrze. W trakcie wojny krymskiej Francja straciła bezsensownie 100 tys. żołnierzy. Natomiast w polityce kolonialnej umocniła swoje wpływy w Algierii, Tunisie i Maroku, a także w Egipcie. To wszystko jednak traciło na znaczeniu z powodu niepokoju spowodowanego Prusami, które dążyły do zjednoczenia pod swoją flagą krajów niemieckich. Gdy hiszpański rząd zaproponował Hohenzollernom możliwość objęcia tronu Hiszpanii cesarz Francji musiał zareagować. Nie mógł dopuścić do sytuacji, w której będzie otoczony przez Prusaków. Tymczasem wspomniana propozycja była prowokacją ze strony kanclerza Otto von Bismarcka. Sprawił, że depesza ze spotkania francuskiego ambasadora z królem Prus Wilhelmem I w Ems stała się w casus belli i sprowokowała Francuzów do wypowiedzenia wojny wschodnim sąsiadom. W ten oto sposób Bismarck otrzymał okazały prezent. Niemcy musiały bronić się przed francuską agresją, a sytuacja ta przypominała czasy, kiedy Francją rządził Napoleon I Bonaparte. Cesarz Napoleon III jako jeden z nielicznych Francuzów był przeciwny tej wojnie. Jednakże presja ze strony opinii publicznej oraz urażona przez Prusaków duma cesarza nie pozwalały zaniechać odpowiednich kroków.

Od pierwszych dni wojny, która wybuchła 19 lipca 1870 r., było widać gołym okiem, że Prusacy dysponują profesjonalną i mobilną armią. W bardzo krótkim czasie udało im się zmobilizować pół miliona żołnierzy i 56 tys. kawalerzystów. Przy pomocy transportu kolejowego błyskawicznie przerzucili swoje oddziały do Alzacji, które stanowiły realne zagrożenie dla twierdz w Metz i Sedan. Francuzi przeciwstawili im ok. 200 tys. piechoty i 25 tys. kawalerzystów, którzy wchodzili w skład armii zawodowej. Cesarz podzielił swoje siły na dwie armię – Alzacji pod wodzą marszałka Mac Mahona i Lotaryngii pod wodzą marszałka Bazaine. Sam natomiast skierował się do twierdzy Metz. Od samego początku wojna przybrała zły obrót dla Francuzów, którzy przegrywali potyczkę za potyczką. 18 sierpnia doszło do największej bitwy tej wojny. Prusacy stawili się w sile ok. 190 tys. żołnierzy i ponad 700 dział, którym Francuzi przeciwstawili 115 tys. żołnierzy wspieranych przez ok. 500 dział. Zwycięstwo przypadło Prusakom i właśnie wtedy Napoleon III podjął decyzję kluczową dla losów całego konfliktu. 23 sierpnia wyruszył na odsiecz pokonanym oddziałom. Na miejscu doszło do potyczki, która doprowadziła do sytuacji, w której francuskie wojska zostały otoczone przez Prusaków. W ten sposób armia cesarska nie miała innej możliwości jak walczyć na warunkach wroga, czyli tam, gdzie stała. 1 września 1870 r. Napoleon III dysponował 120 tys. żołnierzami i ponad 550 działami. Wokół nich rozłożyły się pruskie oddziały w sile 200 tys. piechurów zabezpieczanych przez ponad 750 dział. Francuzi marzyli o tym, by wydostać się z żelaznego uścisku wroga. Kluczowe walki miały miejsce w Bazeilles, które zostało zdobyte przez Prusaków 2 września. Po kilku próbach przebicia się uziemiona w Sedanie armia francuska skapitulowała jeszcze tego samego dnia. Do niewoli dostał się sam cesarz wraz z 40 dowódcami oraz ok. 75 tys. francuskimi żołnierzami. W trakcie spotkania z Bismarckiem cesarz próbował pertraktować, lecz bezskutecznie.

Poddanie się Napoleona III (2 wrzesień 1870 r.), źródło: domena publiczna.

Klęska pod Sedanem zachwiała Paryżem. 4 września cesarz został zdetronizowany, a Francja na zawsze pozostała już republiką. Kanclerz Bismarck przeżywał dni wielkiego triumfu: zlikwidowano francuskie cesarstwo, a kolejne państwa niemieckie chciały wstąpić do nowej Rzeszy Niemieckiej. Mimo chęci stawienia oporu Prusakom mobilizowane naprędce oddziały nie mogły liczyć się w starciu z pruskim walcem. 16 stycznia 1871 r. doszło do zawieszenia broni, natomiast dwa dni później proklamowano Cesarstwo Niemieckie. Nastąpiło to w sali lustrzanej w Wersalu, co jeszcze bardziej upokorzyło Francuzów. 10 maja we Frankfurcie nad Menem podpisano układ pokojowy, na mocy którego Francja musiała oddać Cesarstwu Niemieckiemu Alzację i część Lotaryngii oraz zapłacić ogromną kontrybucję w wysokości 5 miliardów franków w złocie. Co ciekawe, bitwa pod Sedanem została wyróżniona przez Edgara Vincenta D’Abernon jako jedna z 18 bitew decydujących o losach świata. Tymczasem zdetronizowany Napoleon III został zwolniony z pruskiej niewoli i wyjechał do Anglii. W 1873 r. zmarł w wyniku komplikacji po operacji kamieni nerkowych. W ten sposób kwestia napoleońska stała się historią, a w Europie nastała belle epoque.

Źródła:
A. Axelrod, Małe wojny wielkiej historii, Warszawa 2013.
M. Fischer, Wielki szlem Bismarcka, Rzecz o Historii z 10.05.2019 r.
Historia powszechna. Tom 15 – Romantyzm i liberalizm. Włoskie risorgimento i rewolucje narodowe, Kraków 2008.

Może zainteresują Cię też inne artykuły:

Recenzja książki „Piast mściciel”

W czasach, gdy na każdym kroku triumfuje saga „Pieśni lodu i ognia” George’a R. R. Martina, autorom powieści historycznych trudno…
CZYTAJ DALEJ

Recenzja książki „Wojny Bizancjum”

Historia cesarstwa bizantyńskiego to skarbnica wiedzy na temat każdego aspektu z życia codziennego średniowiecza. Jednemu z nich – wojnom -…
CZYTAJ DALEJ

Walka o supremację w średniowiecznej Anglii

Początkowo stosunki między najwyższymi przedstawicielami władzy świeckiej i duchownej średniowiecznej Anglii układały się bardzo dobrze. Jednakże z czasem zaczęły się…
CZYTAJ DALEJ