Bezkompromisowa królowa

Obdarzona niesamowitym temperamentem oraz silnym charakterem w trakcie swojego życia niejednokrotnie udowodniła, że nie zamierzała być jedynie matką królewskich dzieci. Będąc żoną dwóch władców momentami dyrygowała poczynaniami swoich mężów. Gdy dowiedziała się o zdradzie małżeńskiej odpowiedziała na nią zdradą stanu, za którą zapłaciła wysoką cenę. 

Nagrobek Eleonory Akwitańskiej, źródło: domena publiczna.

Eleonora Akwitańska przyszła na świat w 1122 r. jako córka Wilhelma X, księcia Akwitanii i hrabiego Poitiers. W wieku piętnastu lat straciła ojca, który zmarł w trakcie pielgrzymki do Santiago de Compostela. Na łożu śmierci Wilhelm X przekazał swoją rodzinę wraz z dobytkiem pod opiekę króla Francji Ludwika VI Grubego. Zastrzegł jednak, by Eleonora mogła przejąć swoje dziedzictwo i została godnie wydana za mąż. Zdawał sobie sprawę, że po jego śmierci stanie się jedną z najlepszych partii w Europie. Na korzyść Eleonory przemawiał również fakt, że była świetnie wykształcona, ćwiczyła się w fechtunku i z wielkim zamiłowaniem jeździła na polowania. Dlatego nie można dziwić się Ludwikowi VI, który wydał Eleonorę za swojego syna, Ludwika VII Młodego. Mimo, że łączyło ich zbyt bliskie pokrewieństwo (byli kuzynami czwartego stopnia) to ślubu bez wymaganej dyspensy papieża udzielił im Geoffroi, biskup Bordeaux. Sama uroczystość odbyła się 22 lipca 1137 r., natomiast 1 sierpnia zmarł Ludwik VI. Eleonora została królową Francji, a Akwitania została samodzielnym księstwem do momentu narodzin pierwszego męskiego potomka małżonków.

Po pewnym czasie okazało się, że małżeństwo Eleonory i Ludwika nie należało do najszczęśliwszych. Wychowany w klasztorze król nie potrafił sprostać temperamentowi królowej. W niektórych kręgach była posądzana o zbytnią frywolność, a jej sposób bycia nie przypadł do gustu tamtejszym notablom. Nie przekonała do siebie także swojej teściowej Adelajdy z Maurienne. Jednakże gdy okazało się, że Eleonora ma większy wpływ na swojego męża, Adelajda musiała wyjechać na prowincję. Królowa Francji zaczęła coraz mocniej angażować się w politykę. W 1142 r. namówiła Ludwika, by zainicjował wojnę z Szampanią. W jej trakcie doszło do masakry, w której królewskie wojska spaliły kościół w Vitry, w którym schronili się mieszkańcy. Gnębiony wyrzutami sumienia Ludwik postanowił w ramach pokuty w 1146 r. wziąć udział w drugiej wyprawie krzyżowej. Jakież było jego zdziwienie, gdy dowiedział się, że udział w krucjacie zgłosiła jego żona, która chciała odwiedzić stryja Rajmunda, księcia Antiochii. W trasę wyruszyła w towarzystwie dam, które na miejscu miały zaopiekować się rannymi. Ostatecznie wyprawa zakończyła się katastrofą. 6 stycznia 1148 r. armia francuska została pokonana przez oddziały seldżuckie w bitwie niedaleko Laodycei. Winą za niepowodzenie została obarczona Eleonora, która niezbyt przejęła się oskarżeniami. Dotarłszy do Antiochii cieszyła się z uroków pobytu u stryja. Wśród żołnierzy zaczęła krążyć plotka, zgodnie z którą miał połączył ją kazirodczy związek z Rajmundem. Był to pierwszy moment, kiedy Eleonora zażądała unieważnienia małżeństwa z Ludwikiem. Od tego momentu nie sypiali ze sobą, a do Francji wracali na osobnych statkach. Ostatecznie 22 marca 1152 r. ogłoszono nieważność małżeństwa. Za główny powód podano zbyt bliskie pokrewieństwo małżonków. Dodatkowo Eleonora musiała wyrzec się praw do opieki nad córkami.

Fragment fresku z wizerunkiem Eleonory, źródło: domena publiczna.

Mając blisko trzydzieści lat Eleonora wciąż stanowiła znakomitą partię. Dlatego nie może dziwić fakt, że wielu możnych starało się o jej rękę. Tymczasem Eleonora sama dokonała wyboru i wysłała posłów na dwór jedenaście lat od siebie młodszego Henryka Plantageneta, księcia Normandii. Przekonał ją do siebie urodą, ogładą oraz dorównującym jej wykształceniem. Osiem tygodni od dnia anulowania jej pierwszego małżeństwa stanęli 19 maja 1152 r. na ślubnym kobiercu. Nie przejmowali się tym, że łączyło ich jeszcze bliższe pokrewieństwo niż Ludwika VII z byłą królową Francji. Dwa lata po ślubie Henryk zasiadł na tronie angielskim, a Eleonora została królową Anglii. Co ciekawe, do końca swoich dni uparcie twierdziła, że Henryk był o wiele lepszym mężem niż Ludwik. Układało się między nimi bardzo dobrze do momentu romansu króla z Rosamundą. który poznał ją w 1163 r. na zamku w Clifford. Eleonora przymykała oko na mężowskie romanse, zdając sobie sprawę, że są to przelotne uczucia. Jednakże od 1165 r. Henryk zaczął mieć obsesję na punkcie Rosamundy. Tym razem zabolało to królową, która nie zamierzała puścić tego płazem. Również wielmożowie wyrazili swoje niezadowolenie i zmusili Henryka do umieszczenia Rosamundy w klasztorze w Godstow k. Oksfordu. Eleonora nie potrafiła wybaczyć mężowi tego upokorzenia i wraz z synami zawiązała w 1173 r. spisek przeciwko niemu. Co ciekawe, wielką rolę odegrał w nim jej były mąż, Ludwik VII, który stanął po stronie Eleonory. Ostatecznie król Anglii wyszedł z tej sytuacji obronną ręką  – wygnał synów do Francji, natomiast Eleonora została schwytana i przez lata była więziona w różnych angielskich zamkach.

W 1189 r. zmarł Henryk II i jego następcą został Ryszard Lwie Serce, ukochany syn Eleonory, który uwolnił matkę. W trakcie jego udziału w wyprawie krzyżowej została regentką kraju i pilnowała, by jego młodszy brat Jan (nielubiany przez nią) nie przejął tronu. Dopiero w wieku osiemdziesięciu lat postanowiła usunąć się w cień i udała się do klasztoru w Fontevraud, gdzie przeżyła jeszcze dwa lata. Na jej życzenie pochowano ją w tym opactwie obok męża, który skazał ją na dożywotnie więzienie. A co stało się z Rosamundą? Zmarła w klasztorze w Godstow w 1176 r. Henryk opłacił dla niej wystawny grobowiec w tamtejszym kościele. W 1190 r. grób został przeniesiony w mniej widoczne miejsce. Nowy nagrobek został ozdobiony następującą inskrypcją: „Tu leży pochowana róża świata, ale skalana. Nie pachnie, ale cuchnie teraz paskudnie”. Najprawdopodobniej autorką tej inskrypcji była Eleonora.

 

Źródła:
Historia powszechna. Tom 8 – Od imperium Karola Wielkiego do kryzysu XIV wieku, Kraków 2007.
P. Jaworski, Królowe i królowie Wielkiej Brytanii, Gdynia 2018.
S. Duda, Królowie królowej Eleonory, Ale Historia z 17.11.2014 r.

Może zainteresują Cię też inne artykuły:

Recenzja książki „1491. Ameryka przed Kolumbem”

Wszyscy pamiętamy ze szkolnych zajęć historii Krzysztofa Kolumba, który zamierzał odkryć zachodnią drogę morską do wschodniej Azji, lecz faktycznie dotarł…
CZYTAJ DALEJ

Recenzja książki „Ribbentrop-Beck. Czy pakt Polska-Niemcy był możliwy?”

Wśród specjalistów zajmujących się tematyką dotyczącą dwudziestolecia międzywojennego istnieje teza o możliwości zawarcia układu polsko-hitlerowskiego. Piotr Gursztyn, polski dziennikarz i…
CZYTAJ DALEJ

Naukowcy, którzy okiełznali temperaturę

Obecnie znane nam skale pomiarów temperatury wynaleźli trzej wybitni geniusze. Mimo że zmarli wiele lat temu to ich koncepcje wciąż…
CZYTAJ DALEJ