Jeden z najgorszych królów w historii Anglii?

Jego ciało wystawiono na widok publiczny w londyńskiej katedrze św. Pawła, by nikt nie sądził, że władca, który rządził ponad 22 lata w Królestwie Anglii, wciąż żyje. Jak wyglądała Anglia za rządów Ryszarda II?

Ryszard II, źródło: domena publiczna.

Urodził się w 1367 r. jako syn Edwarda Czarnego Księcia, księcia Walii. Po śmierci starszego brata Edwarda i śmierci ojca w 1376 r. Ryszard został księciem Walii i następcą angielskiego tronu. Natomiast 22 czerwca 1377 r. po śmierci dziadka Edwarda III został kolejnym królem Anglii. Zanim doszedł do tzw. lat sprawnych, czyli wieku, w którym mógł rządzić samodzielnie, w imieniu Ryszarda krajem rządziła rada, na czele której stał jego stryj, Jan z Gandawy, książę Lancaster. I to głównie z jego inicjatywy trzykrotnie w latach 1377-1381 nałożono na ludność podatki pogłówne. Doprowadziło to do wybuchu powstania chłopskiego. Chłopi mieli już dość ucisku ze strony rządzących. Dlatego nie ma się co dziwić, że popularność zyskiwały poglądy oksfordzkiego teologa Jana Wiklefa twierdzącego, że król powinien konfiskować ziemie biskupom i księżom, którzy prowadzą się niemoralnie. Jego poglądy zyskały największą popularność wśród niższego duchowieństwa, a wędrowni kaznodzieje (lollardzi) opowiadali chłopom o sprawiedliwości według Wiklefa. W ten oto sposób doszło w maju 1381 r. do wybuchu rebelii, na czele której stał Wat Tyler. Powstańcy miesiąc później zajęli Londyn wraz z zamkiem Tower, zabili arcybiskupa Canterbury i wielkiego skarbnika. W trakcie audiencji Ryszard dał słowo Tylerowi, że sprawiedliwie odpowie na skargi rebeliantów, pod warunkiem, że zobowiążą się do przestrzegania prawa. Ostatecznie powstanie zakończyło się tragicznie dla buntowników. Głowa Tylera trafiła na pal, który obnoszono po stolicy kraju. Natomiast król odwołał wszystkie złożone rebeliantom obietnice. Powstanie upadło, a Ryszard II stał się dla społeczeństwa synonimem despoty.

Pół roku później ożenił się z Anną Czeską, córką cesarza Karola IV. W ten sposób miało dojść do zawarcia sojuszu Anglii z Cesarstwem wymierzonego przeciwko Francji. Wielką rolę w zakulisowych działaniach odegrał Michael de la Pole, królewski faworyt. Razem z innym doradcą Ryszarda, Robertem de Vere, byli głównymi wrogami angielskiej arystokracji, którzy upatrywali w nich zagrożenie. Nie podobało im się, że nakłaniają króla do zawarcia pokoju z Francją, co mogło doprowadzić do utraty terytoriów po drugiej stronie kanału La Manche. Gdy w 1386 r. Jan z Gandawy wyjechał na trzy lata z kraju w celu zdobycia tronu Kastylii, przeciwnicy polityczni Ryszarda postanowili wykorzystać tą sytuację i zapragnęli pozbyć się królewskich faworytów. W listopadzie 1386 r. w trakcie sesji parlamentu, który przeszedł do historii jako „Wspaniały Parlament”, odwołano z urzędu de la Pole’a. Obrażony takim stanem rzeczy król postanowił wyjechać z Londynu i poszukać poparcia w północno-zachodniej Anglii. Gdy jesienią 1387 r. wrócił do stolicy przybyło do niego kilku ważnych notabli, którzy nazwali się Lordami Apelantami. Na audiencji oskarżyli o zdradę de la Pole’a, de Vere’a i kilku innych królewskich stronników. Ryszard przyjął powyższe oskarżenia jako atak na swoją osobę i wezwał na pomoc rycerstwo. Liczył na co najmniej 20 tys. zbrojnych, lecz do stolicy przybyło jedynie 4 tys. rycerzy. Pod koniec 1387 r. pod Radcot Bridge wojska Ryszarda doznały porażki, a Apelanci triumfowali. Kolejna sesja parlamentu odbyła się w lutym 1388 r. i została nazwana „Parlamentem bez Miłosierdzia”. Głównym cele Apelantów było pozbycie się współpracowników Ryszarda. Parlament uchwalał wyroki śmierci dla urzędników dworskich bez formalnego sądu. W ten sposób w otoczeniu Ryszarda nie pozostał żaden z jego najbliższych przyjaciół i doradców. Przez rok Apelanci korzystali z władzy w kraju, ale nie potrafili stworzyć silnej koalicji antyfrancuskiej. Gdy w 1389 r. Jan z Gandawy wrócił do Anglii Ryszard poczuł się pewniej i ogłosił, że doszedł do „lat sprawnych”. Doprowadził do zawieszenia broni z Francją oraz skazał paru Apelantów na śmierć. Mimo to wciąż jego pozycja nie była na tyle silna, by zniszczyć swoich politycznych przeciwników. Dlatego wyczekiwał na dogodny moment, by raz na zawsze pozbyć się Apelantów. Jesienią 1394 r. wyruszył do Irlandii, gdzie udało mu się wymusić na tamtejszych baronach złożenie hołdu i potwierdzenie angielskiej dominacji nad zieloną wyspą. W 1396 r. zawarł pokój z Francją oraz zgodził się na poślubienie siedmioletniej córki francuskiego króla Karola VI, gdy osiągnie fizyczną dojrzałość. Rok później Ryszard poczuł się na tyle mocno, że postanowił rozprawić się z Apelantami. Pod zarzutem udziału w antykrólewskim spisku uwięziono najważniejszych członków opozycji – Tomasza księcia Gloucester, Ryszarda hrabiego Arundel i Tomasza hrabiego Warwick. Dwóch pierwszych pozbawiono życia, natomiast Warwick został skazany na dożywotnie więzienie. Król triumfował.

Zamek Flynt – miejsce kapitulacji Ryszarda II, źródło: na licencji CC BY-SA 3.0.

Pod koniec 1398 r. Henryk Bolingbroke, syn Jana z Gandawy, został oskarżony o zdradę majestatu. Ostatecznie został skazany na dziesięcioletnia banicję. Gdy 3 lutego 1399 r. zmarł Jan z Gandawy Ryszard zmienił zdanie i zamienił jego wygnanie z dziesięcioletniego na dożywotnią banicję. Mimo to Henrykowi udało dostać się do Anglii i dojść do porozumienia z baronami, którzy mieli już dość rządów Ryszarda. Wojska Bolingbroke’a przemieszczały się bez problemu w głąb lądu, ponieważ królewskie oddziały znajdowały się w Irlandii. Gdy pod koniec lipca Ryszard lądował na wybrzeżu Walii było już za późno. 19 sierpnia poddał się Henrykowi na zamku Flynt i zgodził się na abdykację w zamian za życie. 13 października Bolingbroke został koronowany jako Henryk IV. Po stłumieniu powstania baronów postanowił pozbyć się również byłego monarchy. Ryszard został zagłodzony i zmarł 14 lutego 1400 r. Aby nikt nie miał wątpliwości co się z nim stało, jego ciało zostało wystawione na widok publiczny w katedrze św. Pawła w Londynie.

Źródła:
Historia powszechna. Tom 9 – Ekspansja Europy w XV wieku. Narodziny świata nowożytnego (1), Kraków 2007.
P. Jaworski, Królowe i królowie Wielkiej Brytanii, Gdynia 2018.
S. Duda, Wielka gra króla Ryszarda, Ale Historia z 1.09.2014 r.

Może zainteresują Cię też inne artykuły:

Recenzja książki „Na podbój świata. Śląskie sensacje wojenne”

Z II wojną światową powiązanych jest wiele tajemnic, a niektóre z nich do dnia dzisiejszego nie zostały rozwiązane. Leszek Adamczewski,…
CZYTAJ DALEJ

Jaka naprawdę była Bona Sforza?

Mimo że Bona Sforza nie była synonimem idealnej żony, matki i polityka to trzeba przyznać, że biła na głowę predyspozycjami…
CZYTAJ DALEJ

Recenzja książki „Urodzinowy prezent dla Hitlera”

W trakcie życia Adolfa Hitlera podjęto szereg prób zabójstwa lidera NSDAP i wodza III Rzeszy. Zdaniem Piotra Nasiołkowskiego, adwokata i…
CZYTAJ DALEJ